Arrow Left Biobanken

Soorten biobanken

Biobanken vind je meestal in ziekenhuizen. Zo hebben de zeven Universitair Medische Centra (umc’s) in Nederland veel biobanken, meestal zijn die ondergebracht bij een centrale biobank. Daarnaast zijn er biobanken bij bekende instellingen zoals het Antoni van Leeuwenhoek Ziekenhuis, het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) en bijvoorbeeld de bloedbank, Sanquin.

Er zijn verschillende redenen om lichaamsmateriaal te bewaren. Daarom bestaan er ook verschillende soorten biobanken. Hieronder bespreken we de drie soorten biobanken: de nader gebruik biobank, de klinische biobank en de populatiebiobank. Soms worden de verschillende soorten biobanken ook gecombineerd.

1. De nader gebruik biobank

2. De klinische biobank

3. De populatie biobank

Een overzicht van alle biobanken

 

1. De nader gebruik biobank

Als je bloed laat prikken of weefsel laat afnemen, of als je bent geopereerd en er is bijvoorbeeld een tumor verwijderd, dan wordt een selectie daarvan vaak bewaard door de afdeling pathologie. Ook worden gegevens in je patiëntendossier bewaard. Als een arts dan later nog iets wil nakijken, hoef je niet nog een keer weefsel af te staan

Zo’n biobank heet een “nader gebruik biobank” of een pathologie-biobank. In Nederland wordt sinds 1971 al dit biologische materiaal voor langere tijd bewaard. Het gaat inmiddels om restmaterialen van ruim 12 miljoen mensen. Je restmaterialen kunnen ook worden gebruikt voor medisch-wetenschappelijk onderzoek, als je daar geen bezwaar tegen hebt. Al vele decennia levert nader gebruik biobankonderzoek grote bijdragen aan kennis over ziekten zoals kanker.

 

2. De klinische biobank

Soms start een ziekenhuis, een onderzoeker of een patiëntenorganisatie een hele nieuwe biobank voor het doen van medisch-wetenschappelijk onderzoek in een bepaald gebied of een beperkte onderzoeksvraag. Daarbij wordt meestal ook extra informatie ingewonnen door middel van een vragenlijst. De Nederlandse Hersenbank doet bijvoorbeeld onderzoek naar de oorzaken en (mogelijk) genezing van MS. In dit geval is de biobank bedoeld voor onderzoek naar een bepaalde ziekte.

Een ander voorbeeld is Parelsnoer. Parelsnoer is een samenwerkingsverband tussen de Universitair Medische Centra (umc's) en biedt onderzoekers een infrastructuur en standaardprocedures voor het opzetten, uitbreiden en optimaliseren van klinische biobanken. Zodoende kunnen onderzoekers eenvoudig medisch-wetenschappelijk onderzoek doen met behulp van materiaal van patiënten in meerdere ziekenhuizen. Parelsnoer zorgt er ook voor dat medisch-wetenschappelijk onderzoek op een natuurlijke wijze aan hoogwaardige zorg wordt gekoppeld, waar mogelijk in meerdere ziekenhuizen tegelijk.

Om Parelsnoer nog beter te laten aansluiten op de infrastructuur binnen het medische onderzoek in Nederland is Parelsnoer vanaf 2020 onderdeel van
Health-RI. Parelsnoer zal binnen Health-RI zoveel mogelijk met andere initiatieven samenwerken om zo de krachten te bundelen.

3. De populatiebiobank

Er zijn ook medisch-wetenschappelijke onderzoeken die kijken hoe het met de gezondheid van een groep mensen gaat, die ze bijvoorbeeld over een periode van 10 jaar (of soms meer) volgen. Dat is een langlopend onderzoek naar een grote groep mensen (een populatie) waarbij meestal ook aandacht is voor verschillen tussen mensen op het gebied van leefstijl en psychologische en sociale kenmerken. Een biobank met lichaamsmateriaal uit populatieonderzoek noemen we een ‘populatiebiobank’.

Populatiebiobanken ondersteunen medisch-wetenschappelijk onderzoek bij relatief grote groepen mensen. Daarmee proberen onderzoekers bijvoorbeeld het ontstaan van ziekten te voorspellen, of verbanden te leggen tussen ziekten en genen of de omgeving van mensen. Ook kunnen mogelijk vroege aanwijzingen voor ziekten gevonden worden. Hiermee wordt preventie van ziekten mogelijk voor toekomstige generaties, ook al is een individu misschien niet direct geholpen.

Tenslotte kan een populatiebiobank vergelijkend onderzoek ondersteunen. Bijvoorbeeld onderzoek waarbij verschillen tussen mannen en vrouwen in het ontstaan van bepaalde ziekten gezocht worden, of een zieke groep mensen vergeleken wordt met een gezonde groep mensen zodat bijvoorbeeld genen aangewezen kunnen worden die een belangrijke rol spelen bij een aandoening.

Een overzicht van alle biobanken in Nederland

Een compleet overzicht is momenteel niet goed te geven omdat niet alle biobanken zelf zijn aangemeld bij landelijke lijsten of registers. Desalniettemin is het mogelijk om via de onderstaande links een redelijk overzicht te krijgen van de biobanken in Nederland en Europa. De links verwijzen naar zoekmachines die bedoeld zijn voor biobankonderzoekers. Deze websites zijn ook veelal niet in het Nederlands.

Directory.BBMRI-eric.eu

Catalogue.BBMRI.nl

Patiëntenregisters.org (Deze pagina biedt een zoekmachine voor databases voor medisch-wetenschappelijk gebruik, soms zijn deze databases gekoppeld aan biobanken)

________________________

Heeft deze pagina geen antwoord gegeven op je vraag? Kijk dan ook in de woordenlijst en bij de veelgestelde vragen of je vraag toevallig al eerder gesteld is. Het is ook mogelijk om je vraag via de website aan ons te sturen.

De informatie op deze website is met de grootst mogelijke zorg en aandacht samengesteld door experts uit verschillende disciplines. Bij het samenstellen van de informatie is gebruik gemaakt van verschillende bronnen. Er is rekening gehouden met de op het moment van plaatsen geldende wet- en regelgeving en ethische kaders, en de interpretatie daarvan door de personen en/of organisaties die bijdragen aan Biobanken.nl en de ELSI Servicedesk.

Ondanks deze zorg en aandacht voor de verstrekte informatie kan deze onvolledig of niet geheel juist zijn. Daarnaast is het antwoord altijd algemeen en is meestal niet direct toepasbaar op elke unieke situatie.

Biobanken.nl, het ELSI Servicedesk Kernteam, BBMRI.nl en de organisaties die bijdragen aan de ELSI Servicedesk en biobanken.nl kunnen geen aansprakelijkheid aanvaarden voor de op deze site geboden informatie en het gebruik daarvan.

Deel deze pagina…