Veelgestelde vragen over biomedisch onderzoek

Bij het bepalen van de diagnose en bij de behandeling wordt lichaamsmateriaal onderzocht. Bijvoorbeeld bloed of weefsel. Dat wordt bewaard in het ziekenhuis voor nieuwe diagnostiek, mocht dat nodig zijn. Stel dat je met nieuwe klachten bij je arts terugkomt, dan kan met behulp van dat lichaamsmateriaal je klachten vergeleken worden. Het opslaan van dit soort weefsels hoort bij het bewaren van medische gegevens over uw diagnose en behandeling. Dit materiaal kan ook gebruikt worden in onderzoek.

Laatste controle: 17 augustus 2021

Nee, je eigen behandeling gaat altijd voor. Wetenschappelijk onderzoek met je lichaamsmateriaal vindt alleen plaats als er voldoende over is. Er blijft altijd lichaamsmateriaal bewaard voor eventuele noodzakelijke diagnose en onderzoek in de toekomst. De ethische commissie die het onderzoeksvoorstel beoordeelt, zal geen toestemming geven voor medisch-wetenschappelijk onderzoek waarbij lichaamsmateriaal op raakt of vernietigd wordt. Om dat te beoordelen is er altijd een patholoog of klinisch chemicus betrokken bij het uitreiken van lichaamsmateriaal aan onderzoekers.

Laatste controle: 17 augustus 2021

Wetenschappelijk onderzoek combineert gegevens van veel mensen. Er wordt niet gezocht naar gegevens over de individuele patiënten. Toch blijkt soms bij medisch-wetenschappelijk onderzoek iets dat van belang kan zijn voor je (toekomstige) gezondheid of de gezondheid van je bloedverwanten. Dat wordt ook wel een ‘nevenbevinding’ genoemd. Dit zou bijvoorbeeld een genetische verandering kunnen zijn die de kans op het ontwikkelen van een ziekte verhoogt.

In het ziekenhuis zijn afspraken gemaakt wat er moet gebeuren als zo’n nevenbevinding gevonden wordt. Je arts of je huisarts zal je informeren als dat nodig is. Sommige patiënten hebben echter de wens dit soort informatie helemaal niet te willen weten. Dan kun je dit bij sommige biobanken aangeven. Bij andere biobanken kan dit niet. In dit geval kan je overwegen je lichaamsmateriaal niet beschikbaar te stellen voor onderzoek.

Laatste controle: 17 augustus 2021

Nee. In een Universitair Medisch Centrum (umc) worden wekelijks bijvoorbeeld al tientallen keer versleutelde gegevens en/of lichaamsmateriaal gebruikt voor onderzoek. Patiënten zouden jaarlijks meerdere en vrijwel identieke verzoeken voor deelname krijgen. Sommige patiënten zelfs wekelijks. Daarbij komt dat dit enorm veel menskracht en geld zou kosten die dan niet ingezet kunnen worden voor medisch-wetenschappelijk onderzoek. Dit, samen met de huidige wet- en regelgeving, maakt dat het onpraktisch en onwenselijk is om voor elk onderzoek apart toestemming te vragen.

Veruit de meeste patiënten staan achter medisch-wetenschappelijk onderzoek met hun gegevens en lichaamsmateriaal. En veel patiënten weten dat onderzoek en behandeling hand-in-hand gaan. Deze redenen wegen mee om niet voor al het onderzoek toestemming te vragen aan patiënten, maar om patiënten minimaal eenmalig goed te informeren en om toestemming of eventueel bezwaar te vragen.

Klinisch onderzoek of ‘trials’ vallen juridisch niet onder ‘nader gebruik’ van je gegevens en lichaamsmateriaal. Het is daarbij meestal nodig om extra informatie en lichaamsmateriaal te verzamelen dan al in het patiëntendossier zit en daarvoor moet altijd expliciet toestemming gevraagd worden aan de deelnemers.

Laatste controle: 17 augustus 2021

Bewaard tumorweefsel kan voor verschillende doelen hergebruikt worden. Ten eerste diagnostisch onderzoek, dit is nuttig voor de patiënt zelf of directe familieleden. Maar het kan ook voor wetenschappelijk onderzoek gebruikt worden, waarvan de resultaten voor grote groepen patiënten relevant kunnen zijn.

Het Lynch syndroom is een erfelijke aandoening. Het geeft een verhoogde kans op bepaalde vormen van kanker, vooral dikkedarmkanker en baarmoederkanker. Het wordt veroorzaakt door een afwijking in het DNA. Deze afwijking kan op verschillende plekken (genen) zitten. In familie X zijn twee zussen overleden aan darmkanker. Artsen dachten dat dit het Lynch syndroom zou kunnen zijn. Er was tumorweefsel van de zussen bewaard in het ziekenhuis, zoals standaard is bij de diagnose van kanker. Door het DNA in dit bewaarde weefsel te onderzoeken, konden artsen en onderzoekers zien dat de zussen inderdaad een genetische afwijking hadden: het Lynch syndroom. Ook was te zien op welke plek (op welk gen) de afwijking precies zat.

De twee zussen hebben vier kinderen. Omdat het een erfelijke vorm van kanker is, is er een kans dat de kinderen ook deze genetische afwijking hebben, en later mogelijk darmkanker krijgen. Bij de kinderen werd onderzocht of zij ook de afwijking hadden. Dit ging nu vrij gemakkelijk omdat onderzoekers wisten op welke plek in het DNA ze precies moesten kijken. De vier kinderen hebben geluk: zij bleken de afwijking niet te hebben. 

Familie X is meegenomen in een wetenschappelijk onderzoek. In dit wetenschappelijk onderzoek werden nieuwe afwijkingen in het DNA ontdekt die tot het Lynch syndroom kunnen leiden. Dit leidt er hopelijk in de toekomst toe dat het makkelijker wordt de diagnose van het Lynch syndroom te stellen. Het wetenschappelijke (Engelstalige) artikel daarover lees je hier.

Betrokken onderzoekers/artsen:

• Dr. Willemina Geurts-Giele, Klinisch Moleculair Bioloog in de Pathologie (KMBP)
• Dr. Anja Wagner, Klinisch Geneticus
• Prof. dr. Winand Dinjens, KMBP en hoogleraar Moleculair Diagnostische Pathologie

Laatste controle: 17 augustus 2021